Oleh Mohd Azmi Abdul Hamid
Presiden MAPIM
Peristiwa hijrah para sahabat Rasulullah SAW ke Habsyah merupakan antara contoh paling penting dalam sejarah Islam mengenai perlindungan kepada golongan yang dizalimi, hak mendapatkan tempat berlindung dan kewajipan menolak penghantaran pulang manusia ke tempat yang mengancam keselamatan mereka.
Pada peringkat awal dakwah Islam di Makkah, umat Islam menghadapi tekanan, penyeksaan, penghinaan dan penganiayaan yang sangat berat daripada kaum Quraisy. Mereka yang lemah, tidak mempunyai perlindungan kabilah atau tidak memiliki kedudukan sosial menjadi sasaran utama.
Ada yang dipukul, diseksa di bawah panas matahari, dinafikan makanan dan dipaksa meninggalkan agama Islam. Dalam keadaan tersebut, Rasulullah SAW mengizinkan sebahagian sahabat berhijrah ke Habsyah.
Rasulullah SAW menjelaskan bahawa di Habsyah terdapat seorang raja yang adil dan tidak membenarkan sesiapa dizalimi di bawah pemerintahannya.
Raja tersebut dikenali sebagai al-Najashi, atau Negus, gelaran bagi pemerintah Habsyah. Beliau adalah seorang raja Kristian yang terkenal dengan keadilan, kebijaksanaan dan sikap melindungi golongan yang teraniaya.
Hijrah pertama ke Habsyah berlaku sekitar tahun kelima kenabian. Antara sahabat yang berhijrah ialah Uthman bin Affan RA bersama isterinya Ruqayyah RA, puteri Rasulullah SAW.
Apabila tekanan Quraisy semakin berat, berlaku hijrah kedua dengan jumlah yang lebih besar. Antara tokoh utama dalam rombongan tersebut ialah Jaafar bin Abi Talib RA.
Quraisy Menuntut Para Sahabat Dihantar Pulang
Kaum Quraisy tidak berpuas hati apabila mengetahui bahawa umat Islam mendapat perlindungan di Habsyah.
Mereka menghantar dua orang wakil, yang masyhur disebut sebagai Amr bin al-As dan Abdullah bin Abi Rabi’ah, dengan membawa hadiah berharga untuk diberikan kepada para pembesar istana dan Raja al-Najashi.
Tujuan mereka adalah untuk mempengaruhi kerajaan Habsyah supaya menyerahkan para sahabat dan menghantar mereka kembali ke Makkah.
Wakil Quraisy mendakwa bahawa kumpulan Muslim tersebut ialah golongan muda yang meninggalkan agama nenek moyang, memecahbelahkan masyarakat dan membawa ajaran yang asing.
Mereka meminta al-Najashi menyerahkan para sahabat kepada Quraisy tanpa mendengar penjelasan daripada pihak Muslim.
Namun, al-Najashi menolak permintaan tersebut.
Sebagai seorang raja yang adil, beliau tidak mahu menjatuhkan keputusan hanya berdasarkan tuduhan satu pihak. Beliau memanggil para sahabat dan memberikan mereka peluang untuk menjelaskan agama yang mereka anuti serta sebab mereka meninggalkan Makkah.
Sikap al-Najashi menunjukkan satu prinsip keadilan yang sangat penting, iaitu seseorang yang mencari perlindungan tidak boleh diserahkan kepada pihak yang mengejarnya tanpa siasatan, pendengaran yang adil dan penilaian terhadap risiko yang bakal dihadapinya.
Ucapan Jaafar bin Abi Talib RA
Jaafar bin Abi Talib RA bertindak sebagai jurucakap kaum Muslimin.
Beliau menjelaskan keadaan masyarakat Arab sebelum kedatangan Islam dan perubahan yang dibawa oleh risalah Rasulullah SAW.
Jaafar menerangkan bahawa mereka dahulu hidup dalam kejahilan, menyembah berhala, melakukan kezaliman, memutuskan hubungan kekeluargaan, menindas golongan lemah dan membenarkan yang kuat menguasai yang lemah.
Kemudian Allah mengutuskan seorang Rasul daripada kalangan mereka yang mereka kenali keturunan, kejujuran, amanah dan kesuciannya.
Rasul tersebut menyeru mereka menyembah Allah Yang Esa, berkata benar, menunaikan amanah, menyambung silaturahim, menghormati jiran, menjauhi pertumpahan darah serta meninggalkan kejahatan.
Jaafar menjelaskan bahawa kaum Quraisy menyeksa mereka dan memaksa mereka meninggalkan agama. Oleh sebab itu, mereka datang ke Habsyah kerana memilih al-Najashi berbanding raja lain dan berharap tidak akan dizalimi di bawah pemerintahannya.
Penjelasan Jaafar bukan rayuan berasaskan emosi semata-mata. Ia merupakan pengakuan bahawa mereka ialah mangsa penganiayaan yang memerlukan perlindungan daripada pemerintah yang adil.
Bacaan Surah Maryam
Al-Najashi kemudian meminta Jaafar membacakan sebahagian wahyu yang dibawa oleh Rasulullah SAW.
Jaafar membaca ayat-ayat daripada Surah Maryam yang menceritakan kisah Maryam AS dan kelahiran Nabi Isa AS.
Apabila mendengar bacaan tersebut, al-Najashi dan para pendeta Kristian menangis sehingga air mata membasahi janggut dan lembaran kitab mereka.
Al-Najashi menyatakan bahawa ajaran yang dibawa oleh Nabi Muhammad SAW dan ajaran Nabi Isa AS berasal daripada sumber cahaya yang sama.
Beliau kemudian menolak permintaan wakil Quraisy dan memberi jaminan bahawa para sahabat tidak akan diserahkan kepada mereka.
Hadiah yang dibawa oleh Quraisy juga dikembalikan.
Percubaan Kedua Wakil Quraisy
Amr bin al-As tidak berputus asa. Pada hari berikutnya, beliau cuba menimbulkan keraguan dalam kalangan pihak istana dengan mendakwa bahawa orang Islam mempunyai pandangan tertentu mengenai Nabi Isa AS yang mungkin menyinggung agama Kristian.
Al-Najashi sekali lagi memanggil para sahabat dan bertanya tentang kepercayaan mereka terhadap Nabi Isa AS.
Jaafar menjawab dengan jujur bahawa umat Islam memandang Nabi Isa AS sebagai hamba Allah, Rasul-Nya, roh yang diciptakan dengan perintah-Nya dan kalimah yang disampaikan kepada Maryam.
Al-Najashi menerima jawapan tersebut dan sekali lagi mempertahankan perlindungan kepada para sahabat.
Beliau menegaskan bahawa mereka bebas tinggal di Habsyah dan tidak akan diserahkan kepada Quraisy.
Pengajaran Besar daripada Peristiwa Habsyah
Peristiwa ini membawa beberapa pengajaran penting.
Pertama , orang yang dizalimi mempunyai hak untuk mencari perlindungan di tempat yang selamat.
Para sahabat meninggalkan Makkah kerana nyawa, agama dan kebebasan mereka terancam. Mereka tidak dianggap pengkhianat atau penjenayah kerana meninggalkan tanah air. Mereka dilihat sebagai manusia yang memerlukan keselamatan.
Kedua , perbezaan agama tidak menghalang seseorang pemerintah daripada menegakkan keadilan.
Al-Najashi ialah seorang raja Kristian, manakala para sahabat ialah Muslim. Namun, beliau tetap memberikan perlindungan kerana keadilan mengatasi perbezaan agama.
Ketiga , tuntutan negara asal untuk membawa pulang seseorang tidak semestinya wajib dipenuhi.
Quraisy mendakwa bahawa para sahabat ialah rakyat dan anggota masyarakat Makkah yang perlu dikembalikan.
Namun, al-Najashi menilai terlebih dahulu sama ada mereka akan mendapat keadilan dan keselamatan jika dihantar pulang.
Keempat , pihak yang mencari perlindungan mesti diberikan hak untuk didengar.
Al-Najashi tidak membuat keputusan berdasarkan dakwaan Quraisy. Beliau mendengar kedua-dua pihak dan menilai bukti serta keadaan sebenar.
Kelima , hadiah, tekanan diplomatik dan kepentingan politik tidak boleh mengatasi prinsip keadilan.
Wakil Quraisy datang dengan hadiah dan cuba mempengaruhi istana. Namun, al-Najashi menolak tekanan tersebut dan memilih untuk mempertahankan manusia yang dizalimi.
Keenam , perlindungan kepada golongan tertindas ialah nilai yang dikongsi oleh agama dan kemanusiaan.
Peristiwa ini menunjukkan bahawa kerjasama antara Muslim dan bukan Muslim dalam mempertahankan keadilan bukan sesuatu yang asing dalam sejarah Islam.
Hubungannya dengan Isu Pelarian Masa Kini
Peristiwa hijrah ke Habsyah sangat relevan dengan isu pelarian pada hari ini.
Golongan yang melarikan diri daripada peperangan, penganiayaan, pembunuhan, kehilangan kewarganegaraan atau penindasan tidak boleh dilihat semata-mata sebagai masalah imigresen.
Mereka perlu diberikan peluang untuk menjelaskan keadaan mereka.
Mereka tidak boleh dihantar kembali hanya kerana negara asal meminta mereka dipulangkan.
Setiap permintaan penghantaran pulang mesti dinilai berdasarkan persoalan utama:
Adakah mereka akan selamat?
Adakah mereka akan mendapat perlindungan undang-undang?
Adakah mereka akan dihukum, diseksa atau dibunuh?
Adakah mereka mempunyai kewarganegaraan, rumah dan hak untuk hidup?
Dalam konteks Rohingya, peristiwa Habsyah memberikan panduan moral yang jelas.
Myanmar mungkin menuntut agar Rohingya kembali. Namun, tuntutan tersebut tidak memadai selagi keselamatan, kewarganegaraan, kebebasan bergerak, pemilikan tanah dan perlindungan daripada penganiayaan tidak dijamin.
Menghantar Rohingya kembali ke tempat yang masih mengancam mereka bercanggah dengan semangat keadilan yang ditunjukkan oleh al-Najashi.
Jika seorang raja Kristian pada zaman awal Islam sanggup menolak tekanan Quraisy demi melindungi umat Islam, maka negara-negara Islam pada hari ini sepatutnya lebih memahami kewajipan melindungi manusia yang teraniaya.
Kesimpulan
Hijrah ke Habsyah ialah kisah perlindungan, keadilan dan keberanian moral.
Ia mengajar bahawa pemerintah yang adil tidak menyerahkan mangsa kepada pihak yang menzalimi mereka.
Ia mengajar bahawa manusia yang mencari perlindungan mesti didengar, disiasat keadaannya dan dijamin keselamatannya.
Ia juga mengajar bahawa hubungan antara agama tidak sepatutnya dibina atas kebencian, tetapi atas nilai keadilan dan pembelaan terhadap golongan tertindas.
Raja al-Najashi memilih keadilan berbanding tekanan politik.
Beliau memilih untuk melindungi manusia berbanding menerima hadiah.
Beliau memilih mendengar kebenaran berbanding mempercayai tuduhan.
Peristiwa ini kekal sebagai pesan besar kepada dunia:
Jangan serahkan orang yang dizalimi kepada pihak yang akan menzaliminya kembali.
Inilah semangat hijrah ke Habsyah.
Inilah prinsip perlindungan kemanusiaan.
Inilah tanggungjawab moral yang perlu dihidupkan dalam menangani nasib pelarian Rohingya dan semua manusia yang mencari keselamatan. – DETIK MALAYSIA
About the Author
