Oleh MOHD AZMI ABDUL HAMID
KUALA LUMPUR – Rasuah tidak lagi boleh dilihat sekadar kesalahan individu yang menerima atau memberi suapan kerana apabila amalan itu berlaku berulang kali, melibatkan pelbagai lapisan dan dilindungi jaringan kepentingan, ia sudah menjadi persoalan budaya serta kelemahan sistem.
Lebih membimbangkan apabila sebahagian masyarakat mula menganggap rasuah sebagai sesuatu yang tidak mungkin dihapuskan.
Ungkapan seperti “memang semua orang buat”, “kalau tidak beri duit urusan tidak jalan” atau “rasuah sudah menjadi budaya” dilihat berbahaya kerana ia boleh mengubah rasuah daripada jenayah yang sepatutnya memalukan kepada amalan yang dianggap biasa.
Apabila rasuah mula diterima sebagai perkara normal, usaha membanterasnya menjadi jauh lebih sukar.
Sistem boleh diperbaiki, undang-undang diperketatkan dan agensi penguat kuasa diperkasakan, namun jika masyarakat kehilangan sensitiviti moral terhadap rasuah, amalan itu akan terus mencari ruang untuk berkembang.
Dalam Islam, rasuah bukan sekadar pelanggaran peraturan pentadbiran sebaliknya merupakan pengkhianatan terhadap amanah.
Allah SWT berfirman dalam Surah al-Baqarah, ayat 188:
“Dan janganlah kamu makan harta sesama kamu dengan jalan yang batil, dan janganlah kamu membawa urusan harta itu kepada hakim-hakim untuk kamu dapat memakan sebahagian daripada harta manusia dengan dosa, sedangkan kamu mengetahui.”
Rasuah merosakkan amanah apabila keputusan awam tidak lagi dibuat berdasarkan keadilan, kelayakan dan kepentingan rakyat, sebaliknya ditentukan oleh wang, hubungan, pengaruh atau kepentingan peribadi.
Kesan akhirnya turut dirasai rakyat.
Projek yang sepatutnya berkualiti boleh menjadi mahal tetapi kurang bermutu, manakala peluang yang sepatutnya diberikan berdasarkan merit berpindah kepada mereka yang mempunyai hubungan.
Pelaburan awam yang sepatutnya memberi manfaat kepada rakyat juga boleh bocor melalui ketirisan dan akhirnya rakyat menanggung kosnya.
Perlu pembaharuan sistem, perubahan budaya
Usaha membanteras rasuah tidak boleh diletakkan hanya di atas bahu Perdana Menteri atau kerajaan semasa.
Kerajaan mempunyai tanggungjawab besar memastikan dasar, undang-undang, institusi dan penguatkuasaan bergerak secara konsisten.
Namun, rakyat juga mempunyai tanggungjawab.
Jika rakyat menawarkan rasuah untuk mempercepatkan urusan, menggunakan orang tengah bagi mendapatkan keistimewaan, menerima layanan khas kerana hubungan atau memilih berdiam diri apabila mengetahui penyelewengan, budaya rasuah akan terus mendapat ruang.
Justeru, perubahan perlu berlaku dalam dua medan serentak iaitu pembaharuan sistem dan pembinaan akhlak masyarakat.
Antara perkara yang diperlukan ialah sistem perolehan yang telus, pengisytiharan kepentingan yang berkesan, penguatkuasaan konsisten, perlindungan kepada pemberi maklumat, audit yang kukuh, pendigitalan proses kerajaan serta pemantauan terhadap konflik kepentingan.
Dalam masa sama, generasi baharu perlu dididik bahawa kejayaan yang diperoleh melalui rasuah bukanlah kejayaan.
Kekayaan yang dibina melalui pengkhianatan amanah bukan kemakmuran, manakala jawatan yang digunakan untuk kepentingan diri bukan kepimpinan.
Rakyat tidak boleh bertolak ansur
Dalam konteks semasa, Perdana Menteri dan kerajaan telah meletakkan agenda integriti serta pembanterasan rasuah sebagai antara perkara penting dalam pentadbiran negara.
Namun, keberkesanan sesuatu agenda bukan hanya bergantung kepada pengumuman dasar.
Ia bergantung kepada sejauh mana institusi melaksanakannya secara konsisten dan sejauh mana rakyat menyokong usaha memperbaiki sistem.
Rakyat tidak seharusnya hanya menuntut kerajaan membersihkan negara, tetapi pada masa sama bertolak ansur dengan rasuah apabila ia memberi keuntungan kepada diri sendiri.
Rasuah tidak boleh dianggap salah apabila dilakukan orang lain, tetapi menjadi “urusan biasa” apabila diri sendiri mendapat manfaat.
Prinsip mesti sama untuk semua.
Jika Malaysia mahu menjadi sebuah negara yang bersih, berintegriti dan dihormati di peringkat dunia, perjuangan itu perlu menjadi agenda nasional.
Ia juga tidak seharusnya dijadikan senjata politik untuk menyerang pihak tertentu sahaja.
Rasuah mesti ditolak tanpa mengira siapa pelakunya, dari mana-mana parti, institusi, sektor atau kelompok masyarakat.
Nilai Islam perlu diterjemah melalui tadbir urus
Sebagai negara yang membawa identiti dan nilai Islam dalam kehidupan bernegara, persoalan integriti mempunyai dimensi yang lebih besar.
Kita tidak boleh bercakap mengenai maqasid al-shariah, keadilan sosial, amanah dan ihsan jika sistem pentadbiran membenarkan penyalahgunaan kuasa berakar.
Islam meletakkan amanah dan keadilan sebagai asas pemerintahan.
Allah SWT berfirman dalam Surah al-Nisa’, ayat 58:
“Sesungguhnya Allah menyuruh kamu menyampaikan amanah kepada yang berhak menerimanya, dan apabila kamu menghukum antara manusia, hendaklah kamu menghukum dengan adil.”
Justeru, ukuran sebuah negara Islam yang baik bukan pada slogan semata-mata.
Ia perlu diterjemahkan melalui keadilan institusi, kebersihan pentadbiran, amanah pemimpin, ketelusan ekonomi dan maruah rakyat.
Malaysia mempunyai peluang untuk menjadi contoh sebuah negara majoriti Muslim yang membuktikan nilai Islam dapat diterjemahkan kepada tadbir urus yang bersih, adil dan beramanah.
Namun, peluang itu memerlukan kesungguhan politik, keberanian institusi dan perubahan budaya masyarakat.
Jangan normalisasikan rasuah
Satu lagi penyakit yang lebih berbahaya ialah normalisasi rasuah.
Apabila masyarakat mula berkata bahawa rasuah tidak mungkin dihapuskan, kemenangan seolah-olah sudah diberikan kepada budaya tersebut sebelum perjuangan bermula.
Rasuah mungkin tidak dapat dihapuskan secara mutlak kerana manusia sentiasa mempunyai dorongan untuk menyalahgunakan kuasa.
Namun, negara boleh membina sistem yang menjadikan rasuah semakin sukar dilakukan, mudah dikesan dan membawa akibat yang lebih berat.
Masyarakat pula boleh membina budaya yang menjadikan rasuah sesuatu yang memalukan, bukan sesuatu yang dibanggakan.
Sokongan rakyat terhadap agenda integriti juga tidak bermaksud memberikan cek kosong kepada mana-mana kerajaan.
Sebaliknya, sokongan yang matang bermaksud menyokong prinsip pembanterasan rasuah sambil terus menuntut ketelusan, akauntabiliti dan keberkesanan.
Kerajaan perlu diawasi, institusi diperkuatkan dan penguatkuasaan dilaksanakan secara konsisten.
Rakyat juga perlu berani melaporkan salah laku, manakala media dan masyarakat sivil perlu terus menjalankan fungsi semak dan imbang.
Inilah bentuk sokongan yang sihat dalam sebuah demokrasi.
Bina generasi yang malu terhadap rasuah
Perang terhadap rasuah akhirnya adalah perang terhadap cara masyarakat memahami kuasa, kekayaan dan kejayaan.
Jika anak-anak membesar dengan pemikiran bahawa seseorang hanya berjaya apabila mempunyai wang dan hubungan, budaya rasuah akan terus diwariskan.
Sebaliknya, jika mereka dididik bahawa maruah lebih tinggi daripada keuntungan, amanah lebih bernilai daripada jawatan dan rezeki halal lebih mulia daripada kekayaan hasil penyelewengan, asas perubahan akan menjadi lebih kukuh.
Malaysia memerlukan gerakan nasional yang menyatukan kerajaan, institusi agama, sekolah, universiti, sektor swasta, NGO, media dan masyarakat akar umbi dalam agenda membina budaya antirasuah.
Rasuah tidak boleh dilawan hanya di mahkamah.
Ia mesti dilawan di hati, pejabat, kaunter perkhidmatan, bilik mesyuarat, meja perolehan, syarikat, institusi politik dan setiap ruang kehidupan masyarakat.
Malaysia yang bersih tidak akan lahir hanya kerana seorang pemimpin mahu membersihkan negara.
Ia lahir apabila pemimpin berani memimpin perubahan dan rakyat berani menjadi sebahagian daripada perubahan itu.
Jika benar-benar mahu Malaysia muncul sebagai antara negara Islam yang bersih, berintegriti dan dihormati, seluruh masyarakat perlu mengambil tanggungjawab tersebut secara serius.
Jangan wariskan budaya rasuah kepada generasi akan datang.
Wariskan kepada mereka sebuah negara yang maruahnya tidak boleh dibeli.
Mohd Azmi Abdul Hamid
Presiden MAPIM
17 September 2026
About the Author
